Anti Aging
ဟားဗက် ဆေးပညာကျောင်းမှ သိပ္ပံပညာရှင်များဟာ အိုမင်းရင့်ရော်မှုကြောင့် အမြင်အာရုံ ချိုတည့်နေခဲ့သည့် ကြွက်များအား အမြင်အာရုံ ပြန်လည် ကောင်းမွန် အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ကြောင်း ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ (၂) ရက်နေ့ထုတ် Nature စာစောင်မှာ ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။ ၎င်းဆောင်ရွက်ချက်ဟာ အသက်အရွယ် ကြီးရင့် မှုကြောင့် ပျက်ဆီး ယို့ယွင်းလာသော ဆဲလ်များကို ငယ်ရွယ်ချိန်ကဲ့သို့ လုပ်ငန်း ဆောင် တာများ ပြန်လည် ဆောင်ရွက်နိုင်စေမည့် လမ်းစတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ဟားဗက် တက္က သိုလ်မှ ပါမောက္ခ David Sinclair ကပြောဆိုခဲ့ပါတယ်။ ၎င်းသိပ္ပံ ပညာရှင် များဟာ ကြွက်တွေရဲ့မျက်စိထဲမှာရှိတဲ့ အာရုံခံစနစ်မှာပါဝင်တဲ့ retinas ဆဲလ် တွေထဲ ကို Oct4, Sox2 and Klf4 မျိုးဗီဇ (၃) မျိုးကို adeno-associated virus (AAV) အသုံးပြု ပြီးထိုးသွင်းခဲ့ပါတယ်။ ၎င်းမျိုးဗီဇ (၃) မျိုးဟာ ပုံမှန်အားဖြင့် သန္ဓေသား ဘဝ မှာပဲ အလုပ်လုပ်တဲ့ မျိုးဗီဇများဖြစ်ကြပြီး အရွယ်ရောက်ချိန် မှာတော့ အလုပ် လုပ်ကြ တဲ့ မျိးဗီဇများ မဟုတ်ပါဘူး။ အဆိုပါသုတေသနဟာ နိုဗယ်ဆုရရှိခဲ့တဲ့ Shinya Yamanaka ရဲ့သုတေသန အပေါ်မှာဆက်စပ်ပြီး ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါ တယ်။
၎င်းသိပ္ပံပညာရှင်များရဲ့ ဆောင်ရွက်ချက်ဟာ ကျနော်တို့ ဘာကြောင့် အိုမင်း ရင့်ရော် လာကြလဲဆိုတဲ့ အချက်ပေါ်မှာ အခြေခံပြီး စဉ်းစားခဲ့တာလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ အိုမင်းရင့်ရော်ခြင်း (aging) ဆိုတာကတော့ ကျနော်တို့ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ တည်ရှိမှုများနှင့် ပုံမှန်လုပ်ငန်း ဆောင်တာတွေ တဖြေးဖြေး လျော့နည်းလာပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုချင်းဆီရဲ့ စွမ်းဆောင်ရည်တွေကျဆင်းလာကာ နောက်ဆုံးမှာ ပျက်ဆီးခြင်းကို ရောက်ရှိစေတဲ့ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုပဲဖြစ်ပါတယ်။ ၎င်းဖြစ်စဉ်တွေကပဲ ကျနော်တို့ ခန္ဓာ ကိုယ်မှာ ဖြစ်ပွားတတ်တဲ့ ရောဂါ အများစုရဲ့ အကြောင်းတရားတွေလည်း ဖြစ်နေတတ် ပါတယ်။ အိုမင်းရင့်ရော်ခြင်း လို့ဆိုရာမှာ (၂) မျိုးရှိနိုင်ပါတယ်၊ သက်တမ်းအရ အိုမင်းရင့် ရော်ခြင်း (chronological aging) နှင့် ဇီဝဖြစ်စဉ်အရ အိုမင်းရင့်ရော်ခြင်း ( biological aging) တို့ပဲဖြစ်ပါတယ်။ သက်တမ်းအရ အိုမင်းရင့် ရော်ခြင်း (chronological aging) ဆိုတာကတော့ ကျနော်တို့ မွေးဖွားပြီးချိန်မှစပြီး တဖြည်းဖြည်းနှင့် တိုးလာပြီး ကိန်းဂဏန်းများ နှင့် ဖော်ပြလေ့ရှိပါတယ်။ ဇီဝဖြစ်စဉ်အရ အိုမင်းရင့်ရော်ခြင်း ( bio- logical aging) ဆိုတာကတော့ ကိန်းဂဏန်းများနှင့်ဖော်ပြရန်ခက်ခဲပြီး ကျနော်တို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ပျက်ဆီးနေတဲ့ ဇီဝဖြစ်စဉ်တွေကို အခြေခံပြီး သတ်မှတ်လေ့ရှိပါတယ်။
အိုမင်းရင့်ရော်ခြင်းရဲ့ ဝိသေသလက္ခဏာများကို (၉) မျိုးသတ်မှတ် ထားပါတယ်။ ၎င်းတို့ကတော့ (၁) မျိုးဗီဇ ယို့ယွင်းခြင်း (genomic instability) (၂) ခရိုမိုဆုန်း အစွန်းများ တိုတောင်းလာခြင်း (telomere attrition) (၃) ဗီဇထိန်းချုပ် မှုစနစ် ပြောင်းလဲလာခြင်း (epigenetic alterations) (၄) ပရိုတင်း မျှခြေ ပျက်ဆီးခြင်း (loss of proteostasis) (၅) အာဟာရ မညီမျှခြင်း (Deregulated nutrient sensing) (၆) မိုက်တိုကွန်ဒြီးယန်းများ ချို့ယွင်း လာခြင်း (mitochondrial dysfunction) (၇) ဆဲလ် များ အိုမင်းလာခြင်း (cellular senescence) (၈) ပင်မဆဲလ်စနစ် ချို့ယွင်း လာခြင်း (stem cell exhaustion) (၉) ဆဲလ်တွင်း ဆက်သွယ်ရေးစနစ် ပျက်ဆီး လာခြင်း (altered intracellular communication) တို့ပဲဖြစ်ပါတယ် (ပုံ-၁)။ အဆိုပါ ဝိသေသ လက္ခဏာများထဲမှ နံပါတ်(၃)ဖြစ်တဲ့ မျိုးဗီဇ ထိန်းချုပ်မှု စနစ်ပြောင်းလဲခြင်း (epigenetic alteration) နှင့်ပတ်သတ်ပြီး ယခု သုတေသနမှာ အဓိက ဆောင်ရွက် ထားပါတယ်။ ဆဲလ်များရဲ့ သက်တမ်း ကြာလာတာနှင့်အမျှ မျိုးဗီဇထိန်းချုပ်မှုစနစ် (epigenetic) ပြောင်းလဲလာပြီး မျိုးဗီဇဖောက်ပြန်မှုများကြောင့် ရောဂါများဖြစ်ပေါ်လာ တတ်ကြတယ်လို့ဆိုပါတယ်။ မျိုးဗီဇထိန်းချုပ်မှုစနစ် (epigenetic) မှာ အဓိကအားဖြင့် DNA methylation နှင့် DNA acetylation တို့အဓိကပါဝင်ပါတယ်။ မျိုးဗီဇ ထိန်းချုပ်မှုစနစ် DNA methylation အခြေအနေ ပေါ်မူတည်ပြီးတော့ မျိုးဗီဇများ၏ စပ်ဆိုင်သော လုပ်ငန်း တာဝန် များလည်း ပြောင်းလဲမှုရှိပါတယ်။ ဉပမာအနေဖြင့် DNA methylation များပြား မှုကြောင့် မျိုးဗီဇ အချို့၏လုပ်ငန်းများ များပြားလာသကဲ့သို့ မျိုးဗီဇ အချို့၏ လုပ်ငန်းများ နည်းပါးသွားတတ်ပါတယ်။ ထိုသို့ နည်းပါးသွားခြင်း (သို့) များပြား လာခြင်း ကြောင့် ဆဲလ်များရဲ့ ပုံမှန်လုပ်ငန်း ဆောင်တာများ ဖောက်ပြန်ပြီး အိုမင်းရင့်ရော်ခြင်း (သို့) သေဆုံး ခြင်းကို ဖြစ်ပေါ် စေတာ ဖြစ်ပါတယ် (ပုံ-၂) ။ မျိုးဗီဇ ထိန်းချုပ် မှုစနစ် (epigenetic) အား ပြောင်းလဲစေပြီး ငယ်ရွယ်စဉ်ကကဲ့သို့ ပြန်လည် အလုပ် လုပ်စေခြင်းဟာ ယခင်က ဖန်ပြွန် တွင်း စမ်းသပ် မှုများတွင်သာ ဆောင်ရွက် နိုင်ခဲ့ပေမဲ့ ယခုအခါ သက်ရှိများဖြစ်တဲ့ ကြွက်များ မှာပါ ဆောင်ရွက် လာနိုင်ခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါ တယ်။ ယခုစမ်းသပ်မှုမှာ အသုံးပြုခဲ့တဲ့ Oct4, Sox2 and Klf4 မျိုးဗီဇ (၃) မျိုးဟာ မျိုးဗီဇထိန်းချုပ်မှုစနစ်ပြောင်းလဲခြင်းကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး ဆဲလ်များရဲ့ ပုံမှန်လုပ်ငန်း ဆောင်တာများ ပြန်လည်ဆောင်ရွက်နိုင် တယ်လို့ ဆိုပါ တယ်။ ထိုကဲ့သို့မျိုးဗီဇများ အသုံးပြု၍ ဆဲလ်များရဲ့ လုပ်ငန်းဆောင်တာများ ပုံမှန် ပြန်လည်ဆောင်ရွက်စေခြင်းကို ခြင်းကို မျိုးဗီဇသုံးကုသခြင်း (gene therapy) လို့ လည်း ခေါ်ဆိုနိုင်ပါတယ်။
အဆိုပါ မျိုးဗီဇ (၃) မျိုး Oct4, Sox2 and Klf4 တို့ဟာ မျိုးဗီဇ ထိန်းချုပ်မှုစနစ် (epigenetic) နှင့်ပတ်သတ်ပြီး ဘယ်လို ဆောင်ရွက်ကြပါသလဲ။ Oct4, Sox2 နှင့် Klf4 တို့ဟာ မျိုးဗီဇ ပြဌာန်းခြင်း နှင့် ပွားများခြင်းတို့ကို ထိန်းချုပ်ရာမှာ အရေးပါတဲ့ ပစ္စည်း (transcription factors) protein များ ဖြစ်ကြပြီး ဆဲလ်ပွား များခြင်း နှင့် အသစ်ဖြစ်ခြင်းတို့မှာ အလွန်အရေးပါလှပါတယ်။ အဆိုပါ transcription factors များဟာ သန္ဓေသားစတင်ဖြစ်ပေါ်ချိန်မှာ အလုပ်လုပ်တဲ့ protein များဖြစ် ကြပြီး၊ အရွယ်ရောက်ပြီးချိန်မှာတော့ လုပ်ဆောင်ချက်ကို မတွေ့ရှိရ တော့ပါဘူး။ ထို့ပြင် အဆိုပါ (transcription factors) များရဲ့ အရေးပါမှုကို အမျိုးမျိုးသော ကင်ဆာရောဂါများမှာလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိထားကြပါတယ်။ ထို့ကြောင့် အဆိုပါ (transcription factors) protein များကို ပြင်ပမှာထုတ်လုပ်ပြီး သက်ကြီး ဆဲလ် တွေမှာ ပြန်လည်အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ဆဲလ်များရဲ့ လုပ်ငန်းဆောင် တာများ ပုံမှန် ပြန်လည် ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ အိုမင်းရင့်ရော်ခြင်းရဲ့ ဝိသေသလက္ခဏာ (၉) မျိုးထဲမှ အခြားဝိသေသလက္ခဏာများအတွက် ဆောင်ရွက်နေဆဲ သုတေသန လုပ်ငန်းများလည်း ရှိပါတယ်။ ယခုသုတေသန မှာတော့ ကြွက်များရဲ့ အာရုံကြော ဆဲလ်တွေမှာ ဗီဇထိန်းချုပ် မှုစနစ် ပြောင်းလဲလာခြင်း (epigenetic alterations) နှင့်ပတ်သတ်ပြီး စမ်းသပ်မှုများ ပြုလုပ်အောင်မြင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်၊ နောင်တစ်ချိန် အဆင့်မြင့် သတ္တဝါများမှာ စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှုများအောင်မြင်ခဲ့ရင်တော့ အိုမင်းရင့်ရော် ခြင်းကြောင့် (သို့) ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်သော ရောဂါများ အတွက် ကုသနိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း တင်ပြ လိုက်ရပါတယ်။
ကိုးကား
(၁) The role of DNA methylation in aging, rejuvenation, and age related disease , AA Johnson, K Akman, SRG Calimport - Rejuvenation, 2012 - liebertpub.com
(၃) The roles of the reprogramming factors Oct4, Sox2 and Klf4 in resetting the somatic cell epigenome during induced pluripotent stem cell generation ;
R Schmidt, K Plath - Genome biology, 2012 – Springer
(၄) The hallmarks of aging C López-Otín, MA Blasco, L Partridge, M Serrano - Cell, 2013 - Elsevier
Comments
Post a Comment